کاربرد سفالگری در تزئینات فضای شهری دوره صفوی
بابک دهقانی[1] Babak Dehghani
فاطمه بهرام بیگی2
دانشگاه جامع علمی کاربردی، مرکز آموزش علمی کاربردی جهاد دانشگاهی بندرعباس
University of Applied Science and Technology, Bandar Abbas ACECR Center, Iran
"کنفرانس بین المللی عمران، معماری و شهرسازی ایران معاصر"
internatinal Conferenve on Civil Engineering, Architecture and Urban Development of Contemporary Iran
چکیده
هنر سفالگری که بیش از همه در تزیینات داخلی منازل و جهت رفاه در خوردن و آشامیدن در سرزمین ایران، و به طور خاص بناهای مذهبی و ممالک زیر سلطه پادشان بکار گرفته شده، همانند کاشیکاری دارای ویژگی های خاصی است. هنر و یا بهتر گفته شود صنعت سفالگری در دوره صفویه به بالاترین درجه اعتبار رسید. در عصر ساسانیان هنر و صنعت دوره هخامنشیان مانند سایر رشتههای هنری ادامه پیدا کرد، و ساخت سفالینه های زمان هخامنشیان با همان شیوه و با لعاب ضخیم تر رایج گردید. تاریخچه تولید سفال در ایران به هزاران سال قبل مربوط می شود. و تقریباً با ساخت کاشی همزمان بوده است. از کاشی و سفال برای بهداشت و پاکیزگی و البته زیبایی از زمان های قدیم استفاده می کردند و در ایران نیز معمول بوده است. برای شکل دادن کاشی به روش سنتی در ایران از قالب چوبی استفاده می شد . به این صورت که گل مورد نظر را در داخل قالب می ریختند و آن را مسطح می کردند و چون پس از خارج کردن آن از قالب هنوز استحکام مورد نظر را نداشته، آن را در داخل قالب مخصوص دیگری می ریختند که درب آن به صورت سنبه بوده و به وسیله چند ضربه چکشی کاشی فشرده شده و محکم می شد و سپس آن را داخل کوره قرار می دادند و سپس لعاب کاری میکردند. در این مقاله انواع کاشی و نحوه ساخت و مواد اولیه آنها آمده است.
عدهای ریشه سفال را در صنعت سبدبافی میدانند و معتقدند برای نخستینبار گلهای اندودکننده کف سبدهای گیاهی پس از خشک شدن و یا قرار گرفتن در آتش و سوختن چوبهای سبد، الهامبخش سفالسازی بوده است. عامل پیدایش صنعت سفالسازی هر چه باشد در این مورد شکی نیست که سفالهای نخستین دستساز و خشن و ماده چسبندگی آنها شن و گیاهان خرد شده بود است. در حدود ۱۰هزار سال پیش که انسانهای ساکن بینالنهرین زندگی غار نشینی و دوران جمعآوری غذا را پشت سرگذارده و به دوران تولید غذا شروع کرده و در پهنه دشت بهصورت اجتماعات اولیه کشاورزی مستقر شده بودند، تمدنی را بهوجود آوردند که از مشخصات آن ساخت سفالهای ظریف و زیبای نخودی و قرمز رنگ است. این تمدن همراه با ویژگیهای دیگر آن در این منطقه شکوفا شد و به تدریج در دنیای پیش از تاریخ در منطقه وسیعی گسترش یافت. آثار و بقایای این نوع سفال از شرق دریای مدیترانه تا دره رود سند در حفاریهای باستانشناسی در مناطق باستانی آشکار شده است.1
کلید واژه: تزئینات، سفالگری، گرافیک محیطی، عمومی، صفوی
[1] دانشجوی دکتری پژوهش هنر گرایش تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، ایران. [email protected]
2 – دانشجو کارشناسی ارشد رشته نقاشی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد، ایران.
1 - http://www.smtnews.ir